İş Sözleşmesinin Türleri

  1. Sürekli ve Süreksiz İş Sözleşmesi: Nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işlere süreksiz iş, bundan fazla süren işlere sürekli iş denir. Bu ayırım, işin niteliği gibi objektif bir ölçüte dayanmaktadır. Bu ayrıma paralel olarak süreksiz işler üzerine kurulan iş sözleşmelerine "süreksiz iş sözleşmesi", sürekli işler üzerine kurulan iş sözleşmelerine ise "sürekli iş sözleşmesi" denir.

  2. Belirli Süreli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: Belirli süreli ve belirsiz süreli iş sözleşmeleri ayrımında tarafların iş sözleşmesinin devamı için bir süre kararlaştırıp kararlaştırmadıklarına bakılmaktadır. Belirsiz süreli iş sözleşmeleri, tarafların yaptıkları sözleşmeye herhangi bir süre koşulu koymamaları halinde ortaya çıkar. Belirli süreli iş sözleşmeleri ise; işin türü itibariyle süreklilik göstermeyen veya belirli bir işin tamamlanması yahut belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan sözleşmelerdir. Belirli süreli iş sözleşmesi, işin mahiyetinden kaynaklanan esaslı bir neden olmadıkça birden fazla yani zincirleme yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi, başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli iş sözleşmesi bir defa uzatılabilir. Belirli süresi bir yıl ve daha az olanlar süresi kadar, belirli süresi bir yıldan fazla olan sözleşmeler ise en fazla bir yıl süreyle uzatılabilir.

  3. Tam Süreli - Kısmi Süreli İş Sözleşmesi: Haftalık çalışma süresi 45 saat olarak kararlaştırılan sözleşmeler tam süreli iş sözleşmesi olarak adlandırılır. Bu süre taraflarca veya toplu iş sözleşmeleri ile kırk beş saatin altında bir süre olarak da kararlaştırılabilir. Ancak iş sözleşmesi ile haftalık normal çalışma süresi kırk beş saatten fazla bir süre olarak belirlenemez. Kısmi süreli çalışma ise, işyerinde tam süril iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışmadır. Örneğin; bir işyerinde haftada 45 saat çalışma yapılıyorsa, burada haftalık 30 saate kadar çalıştırılan işçilerin kısmi süreli çalıştırıldıkları kabul edilir.

  4. Çağrı Üzerine Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi: Çağrı üzerine çalışma da nitelik itibariyle kısmi süreli çalışmadır. Ancak, burada işçinin üstlendiği işi ihtiyaç duyulduğunda çağrı üzerine yapacağından tarafların kısmi süreyi belirli bir zaman dilimi içinde kararlaştırabilecekleri gibi, belirli bir zaman dilimi içinde söz konusu süreyi kararlaştırmamış da olabilir. Bu takdirde işçinin haftalık kısmi çalışma süresi yasal olarak 20 saat kabul edilir. Çağrı üzerine çalıştırılmak üzere kısmi süreli iş sözleşmesi yapılan işçi, belirlenen sürede çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır. Çağrı üzerine çalışma yapmak üzere yapılan sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamışsa işveren her çağrıda işçiyi en az dört saat üst üste çalıştırmak zürundadır. İşçiye ihtiyaç halinde talep hakkı bulunan işveren, aksi belirtilmedikçe bu çağrıyı en az dört gün önceden yapmak zorundadır.

  5. Deneme Süreli İş Sözleşmesi: Deneme süreli iş sözleşmesi ile öngörülen taraflarca kararlaştırılan deneme süresi kadar belirli süreli ayrı bir iş sözleşmesi değil; tek bir iş sözleşmesi içinde taraflarca kararlaştırılan bir deneme süresi söz konusudur. Dolayısıyla, deneme süresi sonunda tarafların birbirleriyle bağlı kalmayı istemeleri halinde yeni bir iş sözleşmesi yapılmaz ve tarafların tüm hak ve borçları, işçinin ilk kez çalışmaya başladığı tarihten (deneme süresinin başından) itibaren başlar. Deneme süresi çinde taraflar iş sözleşmesinin bildirimsiz ve tazminatsız fesih olanağına sahiptirler. Bu süre en çok iki ay olabilir. Bu süre, toplu iş sözleşmeleri ile dört yaa kadar uzatılabilir.